Czym jest PCOS i jak wygląda jego diagnozowanie?

To zaburzenie endokrynologiczne dotyczy kobiet w wieku poniżej 18–44 lat. Globalnie dotyka 5–15% kobiet.

Szacuje się, że do 70% przypadków zespołu polityków jajników (PCOS) pozostaje niezdiagnozowanych. Przypomnę, że aktualne kryteria diagnostyczne (kryteria rotterdamskie) rozpoznają rozpoznanie PCOS, gdy zostaną spełnione min. 2 z 3 położenie:

• oligoowulacja lub brak owulacji
• hiperandrogenizm kliniczny i/lub biochemiczny
• charakterystyczny obraz ultrasonograficzny jajników

Przekładając na nasze:

Zespół charakteryzuje się występowaniem cykli bezowulacyjnych (co powoduje niemożność zajścia w ciążę) oraz nadprodukcją męskich hormonów płciowych – androgenów, które są przyczyną zmian w organizmie kobiety np. nadmierne owłosienie. Dodatkowo na jajnikach występują charakterystyczne pęcherzyki/cysty. Warto wiedzieć, że PCOS może charakteryzować się różnymi modelami: Wyróżnia się model: gonadotropowy, jajnikowy, insulinozależny.

Co powinno zaniepokoić i skłonić nas do diagnostyki pod kątem PCOS:

• jak zaburzenia menstruacyjne – częste lub rzadkie miesiączki
• nagłe zaprzestanie miesiączkowania
• hirsutyzm (nadmierne owłosienie w typowych dla mężczyzn miejscach na ciele – okolica twarzy, brodawek sutkowych, pachwin, pleców)
• trądzik
• przetłuszczanie się skóry i włosów
• łysienie typu męskiego w postaci tzw. zakola
• przyrost masy ciała (otyłość typu androidalnego – tkanka tłuszczowa lokalizuje się w okolicach brzucha), szczupłe kobiety też mogą cierpieć na PCOS
• stany depresyjne i zaburzenia lękowe

Leczenie

Kluczowe założenia terapii powinny być zależne od przodującego fenotypu PCOS, natomiast te kierunki są podobne. Terapia powinna opierać się na:

• zmniejszeniu nasilenia hiperandrogenizacji,
•  poprawie parametrów metabolicznych,
• zmniejszeniu ryzyka rozwoju cukrzycy, chorób sercowo-naczyniowych oraz rozrostu i raka endometrium,
• leczeniu niepłodności.

U pacjentek z PCOS lub jego podejrzeniem należy przede wszystkim położyć nacisk na modyfikację stylu życia, która powinna obejmować zmianę sposobu żywienia, aktywność fizyczną i redukcję stresu i odpowiednio dobrana farmakoterapia.

Dietoterapia w  PCOS- najważniejsze askepty.

Za pomocą właściwych strategii żywieniowych jesteśmy w stanie wpłynąć na PCOS, poprzez poprawę wielu aspektów. Dietoterapia wspomaga wyciszyć objawy choroby, dodatkowo zmniejszając ryzyko powikłań. Zmiana stylu życia, w tym wdrożenie diety, powinna być jednym z pierwszych aspektów leczenia PCOS.

Dietoterapia na co konkretnie zwrócić uwagę?

• Schemat żywienia w stylu śródziemnomorskim
• Omega-9,3  i dobre przechowywanie tłuszczy
• Orzechy min. 30 g dziennie do posiłku (eliminuj orzechy solone i karmelizowane)
• Przeciwzapalne przyprawy (cynamon, imbir, kurkuma)
• Przerwy 3-4h między posiłkami
• Komponowanie posiłków z niskim IG
• Dostarczenie odpowiedniej podaży białka (wyższa wartość niż rekomenduje IŻŻ)
•  błonnika pokarmowego (warzywa i owoce)
• Lekki deficyt -100 kcal od swojego CPM może być dobrym rozwiązaniem dla naszej gospodarki hormonalnej
• Nawodnienie ok. 35 ml na/kg/m.c

Numerem jeden w diecie PCOS jest ograniczenie żywności, (zasada  100 % albo nic nie działa)

•  wysoko przetworzonej,
• o wysokim indeksie glikemicznym
•  niskim indeksie sytości.

Zaburzenia gospodarki cukrowej i nieco zmieniona mikrobiota może stymulować nas do większego spożywania żywności przetworzonej i węglowodanów prostych. Spożywanie nadmiernej ilości kalorii jest najbardziej prozapalnym czynnikiem z naszej diety. Postaw na dietę przeciwzapalną!

Na początku poprowadź dzienniczek żywieniowy, a następnie przeanalizuj produkty wraz z dietetykiem. Dzienniczek można prowadzić w notesie, w aplikacji lub robiąc zdjęcia. To będzie pierwszy odpowiedni krok do zmiany po postawieniu diagnozy PCOS. Zmiana stylu życia to zapobieganie kolejnym następstwom PCOS. Im szybciej zdiagnozujemy PCOS i wdrożymy modyfikacje stylu życia, dietę i suplementację, tym większe prawdopodobieństwo, że wyhamujemy postępowanie np. insulinooporności, nadciśnienia tętniczego, nadwagę, otyłość czy niepłodność.

Literatura:

1. WójcikJustyna,ObuchowskaAleksandra,OzgaAlicja,StandyłoArkadiusz,ObuchowskaKarolina,PiotrowskaPaulina. Poycysticovarysyndrome(PCOS)riskfactor,diagnosticandcurrenttreatment.JournalofEducation,HealthandSport. 2020;10(9):556-560.eISSN2391-8306
2. Barrea L, Arnone A, Annunziata G, Muscogiuri G, Laudisio D, Salzano C, Pugliese G, Colao A, Savastano S. Adherence to the Mediterranean Diet, Dietary Patterns and Body Composition in Women with Polycystic Ovary Syndrome (PCOS). Nutrients. 2019 Sep 23;11(10):2278. doi: 10.3390/nu11102278. PMID: 31547562; PMCID: PMC6836220.
3. Barrea L, Marzullo P, Muscogiuri G, Di Somma C, Scacchi M, Orio F, Aimaretti G, Colao A, Savastano S. Source and amount of carbohydrate in the diet and inflammation in women with polycystic ovary syndrome. Nutr Res Rev. 2018 Dec;31(2):291-301. doi: 10.1017/S0954422418000136. Epub 2018 Jul 23. PMID: 30033891.
4. Mehrabani HH, Salehpour S, Amiri Z, Farahani SJ, Meyer BJ, Tahbaz F. Beneficial effects of a high-protein, low-glycemic-load hypocaloric diet in overweight and obese women with polycystic ovary syndrome: a randomized controlled intervention study. J Am Coll Nutr. 2012 Apr;31(2):117-25. doi: 10.1080/07315724.2012.10720017. PMID: 22855917.
5. Hoeger KM, Dokras A, Piltonen T. Update on PCOS: Consequences, Challenges, and Guiding Treatment. J Clin Endocrinol Metab. 2021 Mar 8;106(3):e1071-e1083. doi: 10.1210/clinem/dgaa839. PMID: 33211867.